|
Lezing 55+ academie Zoetermeer
woensdag 1 december 2004
Introductie
Deze lezing werd eerder gehouden op de Delflanddag op 29 september 2001 in Zoetermeer.
De lezing Officiële genealogische bronnen op internet voor de Vereniging van Familieorganisaties, gehouden op 21 september 2002 te Hilversum, is hierin ook verwerkt.
Voorstellen
Ik ben Willeke Molema-Smitshoek, woonachtig in Zoetermeer en sinds 15 jaar met genealogisch onderzoek bezig. Samen met mijn man Piet Molema zoek ik een aantal families uit in de provincies Groningen, Drenthe, Zeeland en de Hoeksche Waard. Over genealogie in genoemde gebieden/provincies hebben wij een website op Internet met daarin zoveel mogelijk links naar interessante bronnen voor genealogen die in die regio’s hun onderzoek doen.
Daarnaast hebben wij gegevens over archieven in Nederland op deze site staan. Met gegevens zoals openingstijden, bereikbaarheid, e-mail, URL (link) en dienstverlening.
Een ander onderdeel van onze website is Wegwijzer Genealogie met verwijzingen in 37 rubrieken.
Het adres van onze website is: http://www.familiemolema.nl/
Wat gaan we vanochtend doen?
- Inleiding
Wat is genealogie?
- Hoe begin ik mijn onderzoek?
- Ordenen en opslaan van de gegevens
- Genealogie en Internet
Digitale bronnen
- Afsluiting
Aanbevolen literatuur
Vragen
1. Inleiding
Wat is nu eigenlijk genealogie? Wat verstaat u daaronder?
- De één zal zeggen: stamboomonderzoek.
- Een ander zal zeggen: mijn voorouders uitzoeken.
- Weer een ander zal u de definitie van genealogie geven:
een in generaties gerangschikte opgave van personen die in mannelijke lijn afstammen van een bepaalde mannelijke persoon.
U ziet al dit zijn drie opvattingen van genealogie die op hetzelfde neerkomen: je bezighouden met het uitzoeken van je voorouders en familie.
Bezint echter voor u begint! Vraag u eerst af wat u eigenlijk wil. Dit om te voorkomen dat u, later als uw belangstelling zich verder gaat uitbreiden, al het
reeds gedane onderzoek over moet doen.
Laten we eerst eens op een rijtje zetten wat de verschillende mogelijkheden tot onderzoek zijn:
- stamreeks
- kwartierstaat (fotokwartierstaat)
- genealogie
- parenteel
Stamreeks
Een stamreeks is een in generaties geschikte opgave van iemands wettige voorouders in rechte mannelijke lijn. U gaat hierbij generatie na generatie terug in rechte mannelijke lijn. De oudste
voorouder waarop het onderzoek is vastgelopen (de stamvader) krijgt het nummer I en vervolgens nummert u door met Romeinse cijfers.
Een stamreeks is, als geluk hebt, in 1 dag archiefbezoek aardig uit te zoeken. Voorwaarde hiervoor is natuurlijk dat er niet veel verhuizingen in uw familie plaatsvonden en zij generatie op generatie in dezelfde plaats woonden. Voorbeeld van een stamreeks: Stamreeks Smitshoek
Kwartierstaat
Een kwartierstaat is een in generaties gerangschikte opgave van de wettige voorouders van een bepaalde persoon. De persoon waar de kwartierstaat vanuit gaat noemt men de kwartierdrager. Hij of zij heeft twee ouders, vier grootouders, acht grootouders enz. Iedere generatie verdubbelt het aantal voorouders. Elke voorouder heeft zijn eigen nummer. De kwartierdrager is nummer 1, de vader en moeder 2 en 3, de grootouders 4 tot en met 7, de overgrootouders 8 tot en met 15 etc.
Om een nummer te berekenen van iemands ouders vermenigvuldigt u het nummer van de persoon met 2, voor de moeder telt u bij het gevonden nummer 1 op. Bij de 15e generatie heeft men theoretisch 16.384 voorouders. Theoretisch zeg ik omdat men onderweg meestal nogal wat kwartierverlies lijdt. Dit is te wijten aan het feit dat bijvoorbeeld de ouders van een bepaalde persoon niet te vinden zijn. Het kan zijn dat de vader onbekend is, omdat het een buitenechtelijk kind betreft. Het kan ook zijn dat we langs verschillende wegen op een en hetzelfde ouderpaar stuiten. Dit wordt ook wel kwartierherhaling genoemd.
Voorbeeld van een kwartierstaat: Hofstee - de Blieck.
Genealogie
Een genealogie is een in generaties gerangschikte opgave van personen die in mannelijke lijn afstammen van een bepaalde mannelijke persoon. Van deze mannelijke voorouder dienen de gegevens vermeld te worden van zijn kinderen, van de kinderen van zijn zonen (dus de kleinkinderen van de oorspronkelijke voorouder), van die kleinzonen weer de kinderen (dus de achterkleinkinderen van de oorspronkelijke voorouder) enzovoort.
Om de genealogie te kunnen samenstellen moet u dus eerst beginnen met de samenstelling van een stamreeks en van de oudst gevonden stamvader weer terugwerken naar het heden.
Voorbeeld van een genealogie:
Van Ham.
Parenteel
Een parenteel is een in generaties gerangschikte opgave van de wettige afstammelingen van een bepaald ouderpaar, in mannelijke en vrouwelijke lijn.
Het samenstellen van een parenteel is daarom de meest uitgebreide vorm van voorouderonderzoek. Dat is niet iets waar je direct mee begint. Er is geen beginnende genealoog die zal zeggen: ik ga mijn parenteel uitzoeken. De meeste mensen die een parenteel uitzoeken doen dat ook niet van iemand die in de 17e eeuw leefde, maar bijvoorbeeld van een grootvader of overgrootvader.
Voorbeeld van een parenteel: Abeling.
2. Hoe begin ik mijn onderzoek?
Thuis
Maak een keuze uit de vier eerder genoemde soorten. Niet door naar een archief te rennen. De kans dat u daar met succes iets zal vinden is erg klein.
Van de laatste honderd jaar zijn de gegevens niet openbaar. Die periode van honderd jaar zult u dus moeten overbruggen. Dit gaat het gemakkelijkst door bij uzelf te beginnen en zo verder terug te gaan in de tijd. De gegevens van ouders en grootouders zijn vaak nog wel gemakkelijk te achterhalen. Bijvoorbeeld in de vorm van trouwboekjes.
De volgende stap is de familie rond te gaan en te vragen naar overlijdensberichten en geboortekaartjes. U zult ervan versteld staan hoeveel er daarvan in de familie bewaard worden. Combineer het zoeken hiernaar met een speurtocht naar oude familiefoto’s en het noteren van verhalen over de diverse familieleden. Hier kunt u niet vroeg genoeg mee beginnen.
Mocht het niet lukken voldoende gegevens in de familie te achterhalen om in de archieven verder te kunnen zoeken dan kunt altijd nog een beroep doen op de persoonskaarten. Persoonskaarten (PK’s) zijn de kaarten die in 1938 in Nederland van ieder toen levende persoon gemaakt zijn en die in 1994 vervangen zijn door een geautomatiseerde administratie. Persoonskaarten kunnen tegen betaling schriftelijk aangevraagd worden bij het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag en bieden vaak net de gegevens die u nodig hebt om uw onderzoek voort te zetten in een archief.
Archiefonderzoek
Als u dan uiteindelijk in een archief terechtkomt dan is een aantal basisregels belangrijk:
- Gegevens van grofweg deze eeuw zijn veelal niet toegankelijk. De grens is: geboorten tot 1902, huwelijken tot 1922 en overlijdens tot 1950. Hoewel de laatste categorie wel openbaar zou moeten zijn is dat in veel archieven nog niet het geval.
- De burgerlijke stand is op de meeste plaatsen in Nederland ingesteld in 1812. In de zuidelijke Nederlanden soms al vanaf 1796. Voor die tijd bent u aangewezen op de DTB (=Doop-, Trouw- en Begraafboeken van de kerken).
Tips
- Bereid uw onderzoek goed voor. Zoek van te voren uit wat u in een archief wilt gaan opzoeken. Informeer en zoek uit in welk archief u moet zijn en wanneer het open is.
- Bij onderzoek in de archieven: noteer ook wat u niet gevonden heeft.
- Datums van aktes die u vindt zijn meestal niet de juiste datums van de gebeurtenis.
Bij een geboorte of overlijden wijkt de aktedatum vaak af van de geboorte- of overlijdensdatum. Geboortes mogen 3 dagen nadien worden aangegeven en overlijdens ook. De huwelijksdatum is altijd wel de juiste.
- Als u een datum in een doopboek vindt gaat het 9 van de 10 keer om een doopdatum en niet om een geboortedatum.
Er staan soms wel geboortedata bij, maar dan is dat expliciet vermeld.
- Bij de DTB-boeken van de katholieke kerk wordt vaak gebruik gemaakt van Latijn. Kennis van deze Latijnse begrippen is dan nodig.
- Huwelijkse bijlagen (vaak alleen op de Rijksarchieven te vinden) geven een hoop informatie.
Een bruidspaar moet bij het huwelijk geboortebewijzen, overlijdensbewijzen van eventuele vorige partners, etc. overleggen. Ook kan de overlijdensdatum van iemand die voor 1812 is overleden soms teruggevonden worden via de huwelijksakte of huwelijksbijlage van een van de kinderen of kleinkinderen. Het loont de moeite die (allemaal) na te zien.
- Schrijf voldoende gegevens op uit een akte.
- Als u foto’s krijgt van familieleden noteer dan wie daar op staan en van welke tijd de foto’s zijn. Probeer zoveel mogelijk van de familiegeschiedenis te documenteren zolang er nog familieleden zijn die dit kunnen vertellen.
- Denk zeker niet dat alles te vinden is op Internet.
- Bij gegevens die u van een ander krijgt, noteer de bron en ga het na in een archief.
- Ga niet in op mailing van instanties die u uw genealogie met een familiewapen aanbieden. Dit kan nooit voor het bedrag dat ervoor gevraagd wordt. U wordt bedonderd waar u bij staat.
- Ga voordat u uw gehele stamboom uitzoekt, na of iemand anders dat al niet gedaan heeft. Daar zijn bronnen voor: bijvoorbeeld Beresteijn, Het Genealogisch repertorium, het CBG etc.
- Ga eens langs bij het Centraal bureau voor Genealogie in Den Haag en kijk daar wat er over uw familie te vinden is. Het CBG heeft in zijn verzameling bijvoorbeeld advertenties, bidprentjes (katholieke families). Familiedossiers, diverse genealogische publicaties, een keur van tijdschriften, van veel plaatsen de DTB en/of bevolkingsregister op microfiche en de persoonskaarten.
- Het is niet verstandig om bij CBG langs te gaan als u nog niets van uw familie weet. U moet toch van minstens 4 generaties iets af weten voordat u bij het CBG enige kans op succes heeft.
3. Ordenen en opslaan van de gegevens
Vervolgens zult u de gegevens op een geordende en duidelijke manier moeten vastleggen.
Dit kan op vele manieren:
- d.m.v. een kaartsysteem (de beroemde schoenendoos);
- op gezinsbladen of kwartierstaatbladen (te verkrijgen bij het CBG);
- gewoon in een schrift.
De handigste manier is die met een genealogisch computerprogramma.
Om uw gegevens te bewaren/op te slaan is er een keur aan genealogische programma’s voor de computer te koop. In deze programma’s kunt u al uw
gegevens kwijt, van kale gegevens, grote lappen tekst tot gescande foto’s en documenten. Verder zijn de programma’s u behulpzaam bij het uitvoeren van een
stamreeks, kwartierstaat, genealogie of parenteel.
De bekendste Nederlandse programma’s zijn: Pro-Gen, Hazadata, Gensdata en Aldfaer.
Welk programma u kiest hangt van uw eigen voorkeur af. Ik zou u aanraden van een programma dat u aanstaat eerst een demoversie te proberen voordat u een
programma aanschaft. Ook is een overweging om te kijken welk programma het meest gebruikt wordt door genealogen die u al kent of die bij u in de buurt wonen. Zij
kunnen u dan helpen indien dat nodig is.
Welk programma u ook kiest: let er wel op dat het een GEDCOM-module bevat.
Een GEDCOM-module (gemaakt door de Mormonen) zorgt ervoor dat u gegevens uit uw eigen programma kan uitwisselen met andere programma’s van medegenealogen.
Lidmaatschappen
Aan te raden is om na een tijdje lid te worden van een Genealogische Werkgroep of Vereniging. Afhankelijk van in welke regio uw onderzoek plaats vindt, is er
bijna altijd wel een vereniging te vinden die zich begeeft op het terrein van uw onderzoek.
Als u lid wordt van de Nederlandse Genealogische Vereniging wordt u ook automatisch lid van de regionale afdeling die opereert in het gebied
waar u woont. Het kan zijn dat dat nu net niet de regio is waar u uw onderzoek doet. Het is dan altijd mogelijk lid te worden van een
andere regionale afdeling. Er is een basislidmaatschap, waarbij het maandelijks verschijnende tijdschrift Gens Nostra inclusief het lidmaatschap op een
regionale afdeling inbegrepen is.
Een andere vereniging is de Zuidhollandse Vereniging voor Genealogie "Ons
Voorgeslacht". In Zoetermeer is een Genealogische Werkgroep van het
Historisch Genootschap 'Oud Soetermeer"
zeer actief met het in kaart brengen van alle families uit Zoetermeer en
Seghwaert. Er zijn regelmatig inloopavonden (eerste maandag van de maand in 't
Oude Huis in de Dorpstraat). Daar kunt u ook terecht met vragen.
4. Genealogie en Internet - digitale bronnen
Veel Nederlandse archieven hebben tegenwoordig bronnen beschikbaar op internet. Welke archieven zijn dat?
- Genlias
De bekendste en grootste is Genlias.
Genlias is een initiatief van de Rijksarchiefdienst en streeft ernaar alle gegevens van de Burgerlijke Stand van heel Nederland in één database onder te brengen. Dat zal waarschijnlijk niet gaan lukken, omdat er erg veel plaatselijke initiatieven zijn ontplooid buiten Genlias om. Dat is natuurlijk jammer, omdat de genealoog nu verplicht wordt op verschillende plekken dezelfde zoekacties te doen.
Het project TOP Toegang op Personen c.q. Thematis ErfgoedPortaal is van start gegaan en geeft de mogelijkheid d.m.v. een 'digitale schil' over de verschillende systemen, met één zoekactie in meerdere bestanden te zoeken.
De invoer in Genlias wordt door vrijwilligers gedaan en dat is de reden dat er in het ene archief meer gedaan is dan in het andere.
Thematis (Erfgoed Portaal) stelt
bezoekers in staat om via internet beelddatabanken, bibliotheken, kranten en
tijdschriften, archieven, akten en registers, genealogische databases, musea
en catalogi te raadplegen. Het Thematis Erfgoed Portaal zit nog in een
groeifase.
Het is op 1 november 2004 gestart met 65 aangesloten databases van 17
instellingen. Wekelijks worden nieuwe databases aangesloten.
- ISIS Zeeuws Archief
- Bevolking Zeeland 1796-1799
- Bevolking Zeeuwse Eilanden 1811
- Bevolkingsregister Middelburg 1900-1937
- Emigranten 1839-1900
- Genealogieën en kwartierstaten
- Genealogische bronnen Middelburg 1574-1810
- Huwelijksakten Burgerlijke Stand 1796/1811-1922
- Hypotheekbewaarder te Goes 1811-1838
- Overlijdensakten Burgerlijke Stand 1796/1811-1940 (de helft)
Het zal zeker tot eind 2003 duren voordat alle overlijdensakten (en vooral van de gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen) toegevoegd zijn.
ISIS is op het gebied van Zeeland dus veel completer dan Genlias!
- ISIS Brabant
In samenwerking met een aantal Brabantse Archiefdiensten, o.a. de DTB's en Burgelijke Stand van heel de Peel, evenals o.a. notarieel, geboorten en huwelijken van Helmond en Stiphout.
- Historisch Centrum Overijssel
(voorouders, databases).
Meer bedoeld om het vooronderzoek thuis te doen en de akte in het archief op te zoeken.
Opgesplitst in verschillende databases zoals geboorten en overlijden. Er zijn dus meerdere zoekacties nodig!.
- Historisch Centrum Leeuwarden
- Digitale stamboom
- Digitale stamboom Rotterdam
Met de DTB van Rotterdam en geannexeerde gemeenten. Er is nu ook een project van notariële archieven.
- Digitale stamboom Delft
Tot en met 1811: de Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB) van kerken en gerechten in Delft en Pijnacker.
Vanaf 1812: de registers van de Burgerlijke Stand (BS) van de gemeenten Delft en Pijnacker en van de voormalige gemeenten Hof van Delft, Groeneveld, Hoog en Woud Harnasch, ‘t Woudt, Vrijenban, Abtsregt, Ackersdijk en Vrouwenregt, Biesland en Ruiven.
- Digitale stamboom Leiden
(stamboom) DTB en Burgerlijke Stand Niet alles is al ontsloten. Op de website wordt aangegeven welke bronnen ontsloten zijn.
Digitale bronnen
Via Digitale bronbewerkingen in Nederland en België is duidelijk wat er verwacht kan worden.
Andere bronnen
5. Aanbevolen literatuur
Basisliteratuur
- Genealogie : een gids voor 50-plussers / door Anna Penta. – Schoonhoven : Academic Service, 2002. 230 p.
ISBN 90-395-1944-7
Met CD-ROM
- Internet bij stamboomonderzoek / door Yvette Hoitink en Jeroen van Luin. - Den Haag : Centraal Bureau voor Genealogie, 2002. – 90 p.
ISBN 90-5802-026-6
- Stamboomonderzoek voor beginners / door Rob van Drie. – Den Haag : Centraal Bureau voor Genealogie, 1998. – 130 p.
ISBN 90-5802-001-0
- Uw stamboom op de computer / door Ronald Balhan en Rob van Drie. - Den Haag : Centraal Bureau voor Genealogie, 2003. – 219 p.
ISBN 90-5802-033-9
Met CD-ROM
- Voorouders in beeld : stamboom en familiegeschiedenis / onder red. van Rob van Drie … et al. – Utrecht : Stichting Teleac, 1997. – 255 p.
ISBN 90-6533-443-2
Aanvullende literatuur
- Burgerlijke stand en bevolkingsregister / door R.F. Vulsma. – Den Haag : Centraal Bureau voor Genealogie, 2002. – 148 p.
ISBN 90-5802-025-8
- Hoe schrijf ik geschiedenis : handleiding voor het schrijven van een familie- of streekgeschiedenis / Jan van de Wetering. – Zwolle : Waanders, 2004. – 160 p.
ISBN 90-400-90-35-1
woensdag 1 december 2004
Willeke Molema-Smitshoek
e-mail: willeke.molema@hccnet.nl
website:http://www.familiemolema.nl/
|